Odrzucenie spadku przez rodzica może spowodować, że do dziedziczenia w jego miejsce zostanie powołane małoletnie dziecko. Sytuacja taka często występuje wtedy, gdy w skład spadku wchodzą przede wszystkim długi, a kolejni członkowie rodziny decydują się na jego odrzucenie.

Przez wiele lat odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymagało co do zasady wcześniejszego uzyskania zgody sądu. Obecnie przepisy są bardziej elastyczne. W określonych sytuacjach rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu małoletniego bez prowadzenia odrębnego postępowania o zezwolenie sądu. Nie oznacza to jednak, że zgoda sądu przestała być potrzebna we wszystkich sprawach.

Kiedy dziecko zostaje powołane do spadku po odrzuceniu go przez rodzica?

Odrzucenie spadku powoduje co do zasady, że osoba odrzucająca jest traktowana przy ustalaniu kręgu spadkobierców tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W konsekwencji w wielu przypadkach jej miejsce w dziedziczeniu ustawowym zajmują dzieci.

Przykładowo, jeżeli rodzic odrzuci spadek po swoim ojcu lub matce, do dziedziczenia mogą zostać następnie powołane jego dzieci. Jeżeli są małoletnie, nie mogą samodzielnie złożyć oświadczenia o odrzuceniu spadku. W ich imieniu działają przedstawiciele ustawowi, najczęściej rodzice.

Nie należy zatem zakładać, że odrzucenie spadku przez rodzica automatycznie rozwiązuje problem zadłużonego spadku całej rodziny. Trzeba każdorazowo ustalić, kto po odrzuceniu spadku zostaje powołany do dziedziczenia w dalszej kolejności.

Czy odrzucenie spadku za dziecko zawsze wymaga zgody sądu?

Nie. Od 15 listopada 2023 r. obowiązuje istotne uproszczenie wynikające z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dziecko zostaje powołane do dziedziczenia właśnie wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, odrzucenie tego samego spadku w imieniu dziecka może nastąpić bez zezwolenia sądu, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

W szczególności rodzic dokonujący czynności musi posiadać w tym zakresie władzę rodzicielską. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje również drugiemu rodzicowi, powinien on wyrazić zgodę na odrzucenie spadku albo rodzice mogą dokonać czynności wspólnie. Znaczenie ma również sytuacja innych zstępnych rodziców dziecka powołanych do tego samego spadku.

W praktyce oznacza to, że typowa sytuacja, w której rodzic odrzuca zadłużony spadek, a następnie chce odrzucić go również w imieniu swoich małoletnich dzieci, może obecnie zostać przeprowadzona bez wcześniejszego postępowania przed sądem rodzinnym.

Kiedy zezwolenie sądu nadal będzie potrzebne?

Uproszczenie nie obejmuje wszystkich przypadków. Zezwolenie sądu może być nadal konieczne między innymi wtedy, gdy rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku, gdy dziecko zostało powołane do dziedziczenia z innej przyczyny niż wcześniejsze odrzucenie spadku przez jego rodzica albo gdy nie są spełnione pozostałe warunki przewidziane w art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Dlatego przed złożeniem oświadczenia warto dokładnie ustalić podstawę dziedziczenia dziecka oraz przeanalizować sytuację pozostałych członków rodziny.

Jeżeli zezwolenie jest wymagane, co do zasady wydaje je sąd opiekuńczy. Jeżeli jednak toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na odrzucenie spadku może wydać sąd spadku.

Ile czasu jest na odrzucenie spadku?

Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku może zostać złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

W przypadku dziecka powołanego do dziedziczenia w następstwie odrzucenia spadku przez rodzica ustalenie początku tego terminu wymaga uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy. Nie należy automatycznie liczyć sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy.

Przepisy przewidują przy tym ważne zabezpieczenia. Do zachowania terminu wystarczy przed jego upływem złożyć do sądu wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jeżeli natomiast odrzucenie spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania dotyczącego tego zezwolenia.

Mimo tych rozwiązań sprawy nie warto odkładać. W sprawach spadkowych ustalenie właściwej kolejności dziedziczenia i terminów bywa bardziej skomplikowane, zwłaszcza gdy spadek odrzuca kilka kolejnych osób.

Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Przepisy dopuszczają również złożenie go na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.

W przypadku odrzucenia spadku przez rodzica w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu konieczne jest przekazanie dodatkowych oświadczeń dotyczących między innymi władzy rodzicielskiej, zgody drugiego rodzica, wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica oraz sytuacji innych zstępnych. Oświadczenia te składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Co się stanie, jeżeli spadek nie zostanie odrzucony?

Upływ terminu bez złożenia oświadczenia nie oznacza obecnie prostego przyjęcia spadku i nieograniczonej odpowiedzialności za wszystkie długi spadkodawcy. Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak oświadczenia w ustawowym terminie jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości ustalonego stanu czynnego spadku. Nie zawsze jednak pozostawienie sprawy bez działania jest rozwiązaniem optymalnym. Przy zadłużonym spadku mogą pojawić się obowiązki związane z ustaleniem majątku i długów, kontaktem z wierzycielami czy późniejszym postępowaniem spadkowym.

Co warto sprawdzić przed odrzuceniem spadku za dziecko?

Przed dokonaniem czynności należy przede wszystkim ustalić:

• z jakiego tytułu dziecko zostało powołane do dziedziczenia,
• czy rodzic wcześniej skutecznie odrzucił ten sam spadek,
• czy drugi rodzic posiada władzę rodzicielską i wyraża zgodę na odrzucenie spadku,
• jak wygląda sytuacja innych zstępnych rodziców dziecka,
• kiedy rozpoczął się sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia,
• czy w konkretnej sprawie konieczne jest uzyskanie zezwolenia sądu.

Dokładne ustalenie tych okoliczności pozwala uniknąć sytuacji, w której rodzice pozostają w przekonaniu, że spadek został skutecznie odrzucony również za dziecko, podczas gdy wymagana procedura nie została zachowana.

Odrzucenie spadku przez małoletniego – najczęstsze pytania

Czy po odrzuceniu spadku przez rodzica trzeba zawsze składać osobne oświadczenie za dziecko?

Jeżeli wskutek odrzucenia spadku przez rodzica do dziedziczenia zostanie powołane jego małoletnie dziecko i rodzice chcą, aby również ono spadek odrzuciło, konieczne jest dokonanie odpowiedniej czynności w imieniu dziecka. Samo oświadczenie rodzica nie obejmuje automatycznie jego dzieci.

Czy trzeba obecnie zawsze występować do sądu rodzinnego?

Nie. Jeżeli spełnione są przesłanki przewidziane w art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, spadek można odrzucić w imieniu dziecka bez wcześniejszego zezwolenia sądu.

Co zrobić, jeżeli rodzice nie zgadzają się co do odrzucenia spadku?

Brak porozumienia rodziców wyłącza uproszczony tryb. W takiej sytuacji konieczne może być rozstrzygnięcie sądu.

Czy termin zawsze wynosi sześć miesięcy od śmierci spadkodawcy?

Nie. Termin liczony jest od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku dziecka, które dochodzi do dziedziczenia dopiero w następstwie odrzucenia spadku przez wcześniejszego spadkobiercę, ustalenie początku terminu wymaga uwzględnienia tej kolejności zdarzeń.

Czy brak odrzucenia spadku oznacza, że dziecko odpowiada bez ograniczeń za długi?

Nie. Brak oświadczenia w ustawowym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wówczas ograniczona zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Pomoc prawna w sprawach spadkowych

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest obecnie prostsze niż przed zmianą przepisów, jednak nadal wymaga prawidłowego ustalenia kolejności dziedziczenia, terminów oraz zakresu władzy rodzicielskiej. Szczególnej ostrożności wymagają sprawy, w których spadek odrzuca kilka osób, występuje konflikt pomiędzy rodzicami albo równolegle prowadzone jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kiereś w Cieszynie prowadzi sprawy dotyczące dziedziczenia, odrzucenia spadku, odpowiedzialności za długi spadkowe oraz postępowań o stwierdzenie nabycia i dział spadku. Więcej informacji znajduje się w zakładce Prawo cywilne – sprawy spadkowe.

Stan prawny: 24 października 2026 r.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej odnoszącej się do konkretnej sprawy. Ocena możliwości oraz sposobu odrzucenia spadku wymaga uwzględnienia indywidualnego stanu faktycznego i kolejności dziedziczenia.